Zorgbelang Zuid-Holland - Patiënten en consumenten platform

Goed besteed: de opbrengsten van dagbesteding voor deelnemers, mantelzorgers en de maatschappij

Voor het onderzoeksproject ‘Goed Besteed: De bijdrage van dagbesteding aan kwaliteit van leven van ouderen in verhouding tot de maatschappelijke kosten’ zijn 30 ouderen (cliënten van dagbesteding), 20 mantelzorgers, 7 zorgprofessionals en 2 indicatiestellers van een gemeente geïnterviewd over hun perspectief op de opbrengsten van dagbesteding.

Focusgroepen en persoonlijke interviews

In focusgroepen en persoonlijke interviews is gevraagd naar persoonlijke ervaringen en het belang van dagbesteding voor cliënten, mantelzorgers en de maatschappij. Deze kwalitatieve interviews zijn een aanvulling op een kwantitatieve data-analyse binnen het project, waarin reeds verzamelde gegevens van ouderen en mantelzorgers uit een nationale database (TOPICS-MDS, nationaal programma ouderenzorg) zijn gebruikt om op een kwantitatieve manier inzicht te verkrijgen in de opbrengsten van dagbesteding. Het onderzoek is uitgevoerd door Karen van Leeuwen, onderzoeker bij de Vrije Universiteit. Marjan van Maanen heeft vanuit Zorgbelang Zuid-Holland de focusgroepen begeleid.

Resultaten kwalitatief onderzoek

De meeste cliënten waren blij met dagbesteding: het is iets om naar uit te kijken, je hebt wat te doen en je bent onder de mensen. Enkele cliënten gaven aan net zo lief thuis te zitten of liever andere activiteiten te willen doen. Zij gaan vooral naar dagbesteding om hun partner te ontlasten. Mantelzorgers gaven allen aan de zorg voor hun naaste niet (meer) alleen te kunnen dragen, en het door dagbesteding vol te kunnen houden. Volgens de respondenten kunnen bijna alle cliënten, dankzij de dagbesteding, langer thuis blijven wonen. Voor elke cliënt (of diens mantelzorgers) levert dagbesteding iets op; de respondenten noemden veel verschillende ‘opbrengsten’.

Passende dagbesteding

Hoe dagbesteding bijdraagt aan de kwaliteit van leven van cliënten en/of mantelzorgers is erg afhankelijk van de persoon en situatie. Met name de onderliggende aandoeningen, de persoonlijke behoeften en het karakter van de cliënt, de ervaren belasting door de mantelzorger en de woonsituatie lijken hierbij bepalend. Cliënten waarderen keuzevrijheid en aandacht voor hen als persoon; het lijkt belangrijk dat de aangeboden dagbesteding ‘passend’ is en goed aansluit bij persoonlijke behoeften en voorkeuren.

Analyse vs Ervaring

De eerste voorlopige resultaten van de kwantitatieve analyse zijn tijdens de interviews ook voorgelegd aan de respondenten; na een jaar waren er slechts kleine verschillen tussen ouderen die wel en niet gebruik maakten van dagbesteding. De respondenten hadden een totaal andere ervaring, en zij hadden verschillende verklaringen voor deze discrepantie. Deze hadden onder andere te maken met de manier waarop de vragen zijn gesteld, en met het idee dat het effect van dagbesteding in bepaalde subgroepen of met bepaalde vormen van dagbesteding sterker is.

Resultaten kwantitatieve analyse

De onderzochte groepen verschilden significant op baseline: Deelnemers aan dagbesteding zijn gemiddeld iets ouder, hebben vaker ziekten (dementie, duizeligheid/vallen, depressie, beroerte, etc), meer hulp en ondersteuning nodig, vaker laagopgeleid, vaker weduwe(naar), lagere scores kwaliteit van leven, psychisch welbevingen en sociaal functioneren en hogere (langdurige) zorgkosten.

Kosten

De maatschappelijke kosten voor ouderen die naar dagbesteding gaan zijn significant hoger, deze kosten zijn voornamelijk de kosten van de dagbesteding (overige kosten: ziekenhuisopnames, huisartsenpost, thuiszorg, etc), de geschatte meerkosten bedragen €8.590,- per persoon per jaar. Extra levensjaren in goede gezondheid (QALY’s) zijn significant hoger voor mensen die gebruikmaken van dagbesteding, maar wel klein (0,03, op somscore van -0,59 tot 1).

Mantelzorg

Mantelzorg: zorg-gerelateerde kwaliteit van leven en tijdsbesteding aan zorgtaken is niet significant verschillend tussen de groepen. Ervaren belasting is significant (maar minimaal) hoger voor mantelzorgers van ouderen die naar dagbesteding gingen (0.8 hoger op een schaal van 0 tot 10).

Conclusies

In de database verschillen ouderen die gebruik maken van dagbesteding op een groot aantal kenmerken van ouderen die geen gebruik maken van dagbesteding. Na een jaar zijn er slechts kleine verschillen in kwaliteit van leven van ouderen (en hun mantelzorgers) die wel en geen gebruik maakten van dagbesteding. De maatschappelijke kosten zijn hoger. Deze resultaten verschillen sterk met de kwalitatieve analyse, de geïnterviewden gaven aan dat ‘passende’ dagbesteding erg belangrijk is en veel voor hen oplevert, maar ook veel voor de mantelzorgers. Daarnaast kan vertekening door al bestaande (ongemeten) verschillen tussen de groepen een oorzaak zijn.

Aanbevelingen

Onderzoek de genoemde verklaringen door respondenten voor de discrepantie tussen de kwantitatieve resultaten en de persoonlijke ervaringen. Laat dagbesteding aan sluiten op individuele behoeften en voorkeuren.

Voor meer informatie kunt u de factsheet en het rapport downloaden.

Marjan van Maanen

(mvanmaanen@zorgbelang-zuidholland.nl / tel: 06-2904 8572)

 

topafbeelding